O, çox sayda xəstəliklərin arxasında maskalana, gizlənə bilir: qripdən və mədə xorasından tutmuş, iltihaba və hətta... hamiləliyə qədər...

Orqanizmdə heç nə artıq deyil

Appendisit o qədər geniş yayılıb ki, onun barəsində bilməyən çətin tapılar. O, uşaqlarda da, qocalarda da rast gəlinir, daha çox isə 20-40 yaşları arasında özünü göstərir. Bu azarı keçirən qadın və kişilərin nisbətində fərq yoxdur. Burada irsi faktor müəyyən mənada sözünü deyə bilər, lakin bu, appendisit tutmasında aparıcı səbəb deyil.

Beləliklə, appendisit appendeksin - kor bağırsağın qurdabənzər çıxıntısının iltihabı xəstəliyidir. Uzun müddət belə hesab edilirdi ki, appendiks orqanizmdə "artıq" orqandır. Hətta XX əsrin ortalarına kimi Amerikada profilaktik appendektomiya - yeni doğulmuş körpənin appendiksini kəsmək geniş yayılmışdı. Hesab edilirdi ki, orqan yoxdur, problem də yoxdur.

Lakin insan orqanizmində əslində artıq sayılacaq heç nə, heç bir hissə yoxdur. Appendiks həzm prosesində iştirak etmir, çünki o, limfoid toxumalardan ibarətdir. Bu isə immun vəzifəsini yerinə yetirən hüceyrələri funksiyalaşdırır. Appendiks mədə-bağırsaq traktını infeksiyadan qorumaqda əhəmiyyətli rol oynayır. Bu səbəbdən də onu bəzən "bağırsağın badamcıq vəzi" adlandırırlar.

Çarə "təcili yardım"dadır

Appendisit özünü qarın nahiyəsinin aşağı sağ tərəfində göstərir. Və sağ böyrümüzdə ağrı baş qaldırarkən onun appendisit olub-olmamasını "təyin etmək" adi bəndənin işi deyil. Sadəcə, telefonu götürüb "Təcili yardım"ın nömrəsini yığmaq lazımdır. Hər cür özfəaliyyət xoşagəlməz sonuca apara bilər.

Hətta bəzən təcrübəli həkimlər belə tərəddüd keçirə bilərlər ki, onların üzləşdiyi xəstənin appendisiti tutub, ya yox? Axı əvvəldə qeyd etdiyimiz kimi, o, qarın nahiyəsindəki praktiki olaraq bütün ağrıların, azarların altında gizlənə bilir. Və bu xəstəlik yalnız insanın sağlamlığı üçün deyil, onun həyatı üçün də təhlükəli nəticələrə apara bildiyi üçün qarında ağrı baş qaldıran kimi (məcburi deyil ki, sağ tərəfdə olsun) təcili şəkildə çarəni həkimdə aramaq lazımdır.

İltihabın inkişafa başlaması anından nə qədər az keçsə, əməliyyat bir o qədər sadə və reabilitasiya dövrü bir o qədər qısa olacaq. Təəssüf ki, ən böyük problem bundadır ki, xəstə bütün günü evində oturur, iki-üç gün ağrıya dözür və sonda xəstəxanaya peritonitlə (periton - qarın boşluğu divarlarını və üzvlərini örtən seroz qişa; peritonit - qarın pərdəsinin iltihabı) aparılır. Bu zaman xəstə geniş, ağır və uzunmüddətli əməliyyata məruz qalır. Əməliyyatdan sonrasa bir həftə əvəzinə bir ay, bəzən daha çox xəstəxana yatağına yapışıb qalmağa məcbur olur.

Bu "qurd"un "tumu" yoxdur

Korbağırsağın qurdabənzər çıxıntısının iltihabının səbəbləri bəlli deyil. Hər halda, tibb elminə bu "qurd"un niyə birdən-birə "ağrı"sının tutmasının səbəbləri dəqiq aydın deyil. Bununla bağlı bir yığın ehtimallar və nəzəriyyələr var, lakin heç biri sübut olunmayıb.

Yeri gəlmişkən, bəzən deyirlər ki, günəbaxan tumu çırtlamaq və ya qarpız tumunu udmaq appendisitə aparır. Lakin tum təhlükəsi çox şişirdilib. Pomidor və xiyarda da, xırda olsalar belə, tum var, lakin heç kim "onları yeməyin" demir.

Təəssüflər olsun ki, appendisitin profilaktikası da yoxdur.

Ola bilsin ki, orqanizmdəki digər iltihab prosesləri, məsələn, kariyes və ya angina onun meydana gəlməsinə təsir göstərsin. Lakin ümumiyyətlə, bir orqandakı xroniki infeksiyalar digər orqanlarda iltihabın baş qaldırmasına təhrikedici təsir göstərir.

Odur ki, ilk növbədə həkimə müraciət etmək lazımdır. Həkimin işi isə heç də asan deyil. Bu sətirlərin müəllifi bir can həkiminin (terapevt) düzgün diaqnoz qoymayaraq xəstəni cərrahiyyə masasına göndərməsinin şahidi olub. Lakin son anda cərrah xəstənin gözlərindən onun sarılıq xəstəliyinə tutulmasını müəyyənləşdirmişdi.

Həkim ilk növbədə xəstəni sorğu-suala tutur, aydınlaşdırır ki, ağrı hansı şəraitdə peyda olur, qarnın harasına vurur və s. Sonra analizlər (qan, sidik) götürülür. Qanda leykositlərin yüksək səviyyəsi iltihabın olduğunu göstərir. Həmçinin USM-ə də ehtiyac var. Bəzi hallarda laparoskopiya diaqnostikasına da müraciət edilir. Qarında kiçik deşik açmaqla optik telli aparat oraya salınır və cərrah xəstənin daxilində nələrin baş verdiyini monitorda görə bilir.

Qeyri-sadə sadə əməliyyat

Adətən appendektomiya - appendiksin kəsilməsi ilə bağlı əməliyyat elementar, sadə sayılır. Appendisit geniş yayıldığı üçün appendektomiya da ən geniş yayılmış cərrahi müdaxilədir. O, əksər cərrahların ilk əməliyyatıdır, yəni adətən yeni işə başlayan cərrahlara etibar edilə bilir.

Lakin cərrahlar: "Appendiks kəsilməsi kimi sadə, eyni zamanda onun kimi mürəkkəb əməliyyat yoxdur", - deyirlər. Çünki bu qurdabənzər çıxıntının hiylələri hədsizdir: appendiks qarın nahiyəsinin elə künc-bucağında gizlənə bilər ki, bu da cərrahın onu tapması üçün bir xeyli tər tökməsinə səbəb olar. Odur ki, əməliyyat 30 dəqiqə də çəkə bilər, 2-3 saatadək də uzana bilər.

Hər bir əməliyyatdan sonra olduğu kimi, appendektomiyadan sonra da mürəkkəbləşmə mümkündür. Səbəbləri müxtəlifdir: yaranın gec sağalmasından tutmuş, absessə kimi. Appendisitin letal sonucu xeyli aşağıdır - 0,1-0,2%. Bu rəqəm daha da aşağı ola bilər. Bir şərtlə ki, adamlar vaxtında tibbi yardım etmək üçün müraciət etsinlər.

Kəsmədən kəsmə

Bu gün appendiksin kəsilib atılmasında laparoskopiyadan geniş istifadə edilir. Belə müdaxilədən sonra qarının sağ tərəfində tikiş yeri yox, praktiki olaraq görünməyən 3 deşik izi qalır ki, oradan orqanizmə sözügedən tibbi alətlər yeridilir.

Laparoskopiyanın üstünlükləri: əməliyyatdan sonra ağrı az olur, xəstə tez sağalır və kosmetik effekti var.

Lakin laparoskopiya heç də hər zaman tətbiq edilə bilmir və cərrah ənənəvi metoda müraciət etməli olur.