Türkiyənin TVNET kanalı qlobal valyuta sistemi ilə bağlı maraqlı iddia ilə çıxış edib. Bildirilir ki, İkinci Dünya müharibəsindən sonra formalaşan qlobal maliyyə sistemi ABŞ dollarını dünyanın mərkəzinə yerləşdirib. Bu amil ABŞ-a qlobal ticarətdə söz sahibi olmaq, həmçinin maliyyə sanksiyaları vasitəsilə beynəlxalq siyasətə təsir göstərmək imkanı verib. Lakin uzun müddət ABŞ dollarının kölgəsində qalan Çin artıq dolların hegemonluğuna qarşı daha açıq və iddialı şəkildə meydan oxumağa hazırlaşır.

Əslində, dünya iqtisadiyyatı düşünüldüyü qədər mürəkkəb olmaya bilər. Bəzi mütəxəssislərin fikrincə, mövcud sistem olduqca sadə bir əsas üzərində qurulub. Neft ticarətindən beynəlxalq borclanmaya, dövlət ehtiyatlarından qlobal investisiyalara qədər maliyyə sisteminin böyük hissəsi ABŞ dollarına əsaslanır. Bu isə ABŞ-a təkcə iqtisadi deyil, eyni zamanda siyasi və geosiyasi üstünlük qazandırır. Çin isə uzun müddətdir bu nizamı dəyişmək niyyətindədir. Pekin rəhbərliyi yuanın qlobal maliyyə sistemində daha böyük rol oynaması üçün yeni strategiya açıqlayıb.

Çin yuanı ABŞ dollarının yerini tuta bilərmi?

Globalinfo.az-a danışan Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli deyib ki, yuanın dolların yerini tam şəkildə tutması yaxın və orta perspektivdə real görünmür:

“Dolların üstünlüyü təkcə ABŞ iqtisadiyyatının böyüklüyü ilə bağlı deyil. Bu üstünlük onilliklər ərzində formalaşmış maliyyə institutları, dərin və şəffaf kapital bazarları, hüquqi etibar, sərbəst kapital axını, siyasi sabitlik kimi amillərə söykənir. Dollar həm ehtiyat valyuta, həm də beynəlxalq ticarət və borclanma üçün əsas alət olaraq qlobal sistemin mərkəzində dayanır. Çin son illər yuanın beynəlxalq rolunu artırmaq üçün ciddi addımlar atır. İkitərəfli ticarətdə milli valyutadan istifadəni genişləndirir, bəzi ölkələrlə dolları kənarda qoyan hesablaşma mexanizmləri yaradır, rəqəmsal yuan kimi yeni alətləri sınaqdan keçirir. Bu proseslər yuanın regional və funksional əhəmiyyətini artıra bilər. Xüsusilə Pekinlə sıx ticarət əlaqələri olan ölkələr üçün yuan daha cəlbedici valyutaya çevrilə bilər. Amma əsas məhdudiyyətlər qalmaqdadır. Çünki yuan tam sərbəst valyuta deyil, kapital hərəkətləri dövlət nəzarəti altındadır”.

İqtisadçı bildirib ki, Çin maliyyə bazarları hələ də qlobal investorlar üçün dollar bazarları qədər açıq, dərin və proqnozlaşdırılan deyil:

“Bundan əlavə, beynəlxalq maliyyə sistemində etibar məsələsi çox önəmlidir və bu etibar uzun müddət ərzində formalaşır. Siyasi müdaxilə riski və məlumatların şəffaflığı ilə bağlı suallar yuanın qlobal ehtiyat valyutaya çevrilməsini çətinləşdirir. Daha real ssenari dolların tam hegemonluğunun zəifləməsi və daha çox qütblü valyuta sisteminin formalaşmasıdır. Yəni dollar əsas mövqeyini qorusa da, yuan, avro və digər valyutalar müəyyən sahələrdə daha böyük rol oynaya bilər. Bu, dünya iqtisadiyyatında rəqabəti və alternativləri artıracaq, amma köklü, ani bir dəyişiklikdən çox, tədrici bir transformasiya olacaq.

Nəticə etibarilə, Çin yuanı dolları əvəz etməkdən çox, onun dominant mövqeyini paylaşmağa namizəddir. Dünya iqtisadiyyatı da bir “dolların sonu”ndan deyil, daha mürəkkəb və çoxmərkəzli maliyyə nizamından danışmağa doğru gedir”.