“Arktika indi Rusiyanın həm resurs anbarı, həm də strateji zəif nöqtəsidir. Regionun iqtisadi rolu böyüyür: rəsmi rəqəmlərə görə, Arktika zonası Rusiyanın ixracında təxminən 11 faizə və ölkə ÜDM-sinin 7,5 faizinə töhfə verir. Bu, yalnız simvolik sıçrayış deyil, ölkənin makroekonomik dayanıqlılığı üçün real pul axınıdır”.

Bu sözləri Globalinfo.az-a politoloq Rüstəm Tağızadə deyib.

Politoloq bildirib ki, bu iqtisadi asılılıq Moskvanın Arktikadakı siyasətini ikiqat mövqe ilə şərtləndirir:

“Bir tərəfdən, enerji və minerallar (xüsusilə LNG layihələri və metallar) gələcəyin gəlir mənbəyidir, digər tərəfdən, bu layihələrin həyata keçirilməsi üçün tələb olunan investisiya, sanksiyalar və infrastruktur çətinlikləri reallığı məhdudlaşdırır. Məsələn, son zamanklarda Arktikaya yönələn və 2017–2022-ci illərdə hesablanan investisiyalar səviyyəsi milyardlarla dollardır, yerlərdə isə yüzlərlə layihə qeyd olunur. Bu, həm dövlət, həm də özəl kapitalın cəlbini tələb edir.

Şimal Dəniz Marşrutu (NSR) strateji PR uğuru ilə iqtisadi reallıq arasında qismən uçurum göstərir. 2024-cü ildə NSR üzərindən təxminən 3 milyon ton yük daşınıb, bu rəqəm əvvəlki illərə nisbətən rekord sayılır. Lakin müqayisə üçün qeyd etmək vacibdir ki, Suez kanalı vasitəsilə illik yük həcmi təxminən 1,57 milyard ton səviyyəsindədir. Bu nisbət arxa planda bir həqiqəti göstərir: NSR geosiyasi və mövsümi üstünlüklər təklif etsə də, hələ ki, dünyanın əsas konteyner və bulk axınlarını əvəzləmək iqtidarında deyil.

Rusiyanın Arktikaya çıxışı yalnız iqtisadi ambisiyalarla məhdudlaşmır — Moskva burada intensiv hərbi infrastruktur qurub: buzqıran flotu, polyum tipli bazalar və sayca böyük dəniz və buz-bariyer qabiliyyətləri regionda nüfuzunu möhkəmləndirir. Məsələn, Rusiyanın böyük buzqıran və buz-uyğun patrul qabiliyyətləri Qərb ölkələrindən daha çoxdur. Bu, yalnız simvolik üstünlük deyil, eyni zamanda Arktikada əməliyyat aparmaq qabiliyyətinin real göstəricisidir”.

Politoloqun sözlərinə görə, bunların üzərinə gələn sanksiyalar və texnoloji məhdudiyyətlər Kremlin Arktik strategiyasını iki yol arasında sıxışdırır:

“Bir tərəfdən, layihələr — LNG terminalları, boru kəmərləri, liman infrastrukturu — strateji uzunmüddətli gəlir gətirə bilər; digər tərəfdən, xarici texnologiya və sığorta bazarlarından məhrumluq bu layihələrin xərcini və riskini artırır. Nəticədə isə Rusiyanın Arktikada “böyük oyun” oynamağı üçün daha çox dövlət resursu ayırması, lakin bu resursların gəlirə çevrilməsi üçün mütləq xarici elementlərin qismən bərpası və ya alternativ texnoloji həllərin tapılması zərurəti yaranır. Arktik LNG layihələrinin əməliyyat statusundakı dəyişikliklər bunu göstərir.

Moskva Arktikada simvolik və müdafiə tədbirlərini gücləndirəcək, NSR tranziti mövsümi artım göstərəcək, lakin dünya tranzit bazarına təsiri məhdud qalacaq.

Əgər sanksiyalar davam edər və xarici investisiya gəlməzsə, Rusiyanın Arktik layihələrinin kommersiyalaşması gecikəcək; bu da dövlət büdcəsinə və ixrac gəlirlərinə təzyiq göstərəcək. İqtisadi rəqəmlər Arktikanın ixrac payının saxlanması üçün əlavə subsidiyaların tələbini əsaslandıracaq. İqlim dəyişməsi və texnoloji inkişaf müəyyən şəraitdə NSR üçün əlavə imkanlar açsa da, Suez kimi əsas koridorların əvəz olunması iqtisadi və siyasi səbəblərdən qeyri-real olacaq. Arktika daha çox regionun militarizasiyası və resursların tədrici istismarı ilə yadda qalacaq.

R.Tağızadə qeyd edib ki, Moskva üçün Arktika həm fürsət, həm də məhdudiyyətdir:

“Bunu realist siyasətlə istifadə etmək və ya əksinə, onun gücünü möhkəmləndirməsinə imkan vermək beynəlxalq cəhətdən uzunmüddətli nəticələri müəyyən edəcək. Rusiyanın Arktikada əsas uzunmüddətli proqnozu, iqtisadi imkanlarının məhdudlaşmasına baxmayaraq, NSR üzərində tam suveren nəzarəti qorumaq və bu marşrutu Qərbin sanksiyalarından asılı olmayan strateji gəlir mənbəyinə çevirməkdir.

Moskva, Çinin Arktikada artan aktivliyindən narahat olduğu üçün, gələcəkdə Pekinin “Qütb İpək Yolu” layihəsini balanslaşdırmaq məqsədilə yeni təhlükəsizlik və ekoloji standartlar irəli sürə bilər”.