Azad sahibkarlıq və liberal iqtisadiyyat müasir dövrdə iqtisadi inkişafın, həmçinin sosial rifahın əsas dayaqları sayılır. Bu iki anlayış bir-biri ilə sıx bağlıdır və bazar münasibətlərinin təbii şəkildə formalaşmasına, rəqabətin güclənməsinə, eləcə də innovasiyaların artmasına zəmin yaradır. Liberal iqtisadiyyat sistemi bazar qanunlarının sərbəst şəkildə işləməsinə əsaslanır. Burada dövlətin müdaxiləsi minimum səviyyədə saxlanılır və başlıca məqsəd iqtisadi azadlıqların qorunmasıdır.

Sahibkarlığın sərbəst fəaliyyəti isə təkcə fərdi biznes sahiblərinə deyil, bütövlükdə cəmiyyətin sosial-iqtisadi inkişafına müsbət təsir göstərir. Azad sahibkarlıq anlayışı hər bir vətəndaşa qanun çərçivəsində biznes qurmaq və iqtisadi fəaliyyətlə məşğul olmaq imkanı verir. Bu hüquq bir neçə əsas prinsip üzərində qurulur:

Sərbəst seçim imkanı – sahibkar fəaliyyət sahəsini, tərəfdaşlarını, əməkdaşlarını və bazar seqmentini müstəqil şəkildə müəyyən edir.

Mülkiyyətin toxunulmazlığı – sahibkarın qazancı, sərmayəsi və əmlakı qanunla qorunur.

Rəqabət mühiti – azad sahibkarlıq rəqabəti gücləndirir, nəticədə məhsul və xidmətlərin keyfiyyəti artır, qiymətlər isə daha optimal olur.

İnnovasiyaların təşviqi – rəqabətdə üstünlük qazanmaq üçün sahibkarlar yeni texnologiyalardan, kreativ yanaşmalardan və müasir idarəçilik metodlarından istifadə edirlər.

İqtisadi azadlıqların qorunmasını hədəfləyən liberal iqtisadiyyat, bazar qanunlarının sərbəst fəaliyyətinə imkan yaradan bir sistemdir. Bu modeldə dövlətin iqtisadi proseslərdəki rolu minimuma endirilir.

Son illərdə Azərbaycan iqtisadi inkişaf strategiyasında azad sahibkarlığın dəstəklənməsi və liberal iqtisadiyyatın təşviqi əsas prioritetlərdən birinə çevrilib. Rəsmi məlumatlara görə, bu islahatların məqsədi sərbəst bazar mühitini formalaşdırmaq, dövlətin biznesə birbaşa müdaxiləsini azaltmaq və sahibkarların hüquqlarını qorumaqdır.

Azərbaycanda azad sahibkarlığın və liberal iqtisadiyyatın təşviqi ilə bağlı hansı işlər görülür? Bu istiqamətdəki inkişaf ölkə iqtisadiyyatı üçün necə qiymətləndirilir?

Globalinfo.az-a danışan iqtisadçı Günay Hüseynova deyib ki, ölkəmizdə azad sahibkarlığın və liberal iqtisadiyyatın təşviqi dövlətin əsas prioritetlərindən biri hesab olunur:

“Qeyri-neft sektorunun inkişafı istiqamətində həyata keçirilən layihələr, dövlət dəstəyi, qanunvericilik və institusional islahatlar bu siyasətin əsas göstəriciləridir. Bu çərçivədə “ASAN xidmət” mərkəzlərinin yaradılması, vergi güzəştləri, prosedurların sadələşdirilməsi, turizm başda olmaqla bir sıra sahələrdə lisenziyaların ləğvi, azad iqtisadi zonaların təşkili, gömrük və vergi sahəsində edilən güzəştlər mühüm addımlar kimi qiymətləndirilir. Eyni zamanda, beynəlxalq müqavilələrin imzalanması və viza rejiminin sadələşdirilməsi də iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsinə xidmət edir. Azad sahibkarlığın və liberal iqtisadiyyatın təşviqi Azərbaycanda iqtisadi dayanıqlığın güclənməsinə, xarici sərmayələrin cəlb olunmasına və sosial rifahın yüksəlməsinə xidmət edəcək. Bu, yalnız iqtisadi inkişaf deyil, eyni zamanda cəmiyyətin ümumi tərəqqisini təmin edən əsas amillərdən biridir. Azərbaycan hökuməti liberal iqtisadiyyatın prinsiplərini mərhələli şəkildə tətbiq edir”.

İqtisadçı qeyd edib ki, azad sahibkarlığın inkişafını dəstəkləyən digər mühüm tədbirlər sırasında elektron ticarətin inkişafı, “fintech” sistemlərinin tətbiqi, rəqəmsal iqtisadiyyata keçid, innovativ layihələrin təşviqi, habelə Kiçik və Orta Biznesin İnkişafı Agentliyinin (KOBİA) yaradılması xüsusi qeyd olunmalıdır:

“Bununla yanaşı, sahədə mövcud problemlər də qalmaqdadır. Monopoliya meylləri, sahibkarlar üçün yaradılan bəzi məhdudiyyətlər, elektron sistemlərin tam formalaşmaması səbəbindən bürokratik çətinliklər, eləcə də yüksək kredit faizləri əsas problemlər kimi göstərilir. Lakin görülən tədbirlər bu istiqamətdə vəziyyətin tədricən yaxşılaşacağına ümid yaradır. İqtisadiyyat Nazirliyinin məlumatına görə, Azərbaycanda hazırda 1 milyondan çox sahibkarlıq subyekti fəaliyyət göstərir və onların təxminən 99 faizi KOB seqmentinə daxildir. Rəsmi statistika göstərir ki, KOB-ların məşğulluqda payı ölkə üzrə artmaqda davam edir, lakin Ümumi daxili məhsulda (ÜDM) onların payı hələ də təxminən 30 faiz təşkil edir. Bu göstəricinin 2030-cu ilə qədər 50 faizə çatdırılması məqsəd qoyulub”.

Qeyd: Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb.

Mövzu: Azad sahibkarlığın və liberal iqtisadiyyatın təşviqi

Ləman İmran