2023-cü ilin yanvarında Prezident İlham Əliyev “Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin 140 illiyinin qeyd edilməsi haqqında” sərəncam imzaladı. Bu qərardan sonra, Azərbaycan və Türkiyə başda olmaqla, Rəsulzadənin fəaliyyət göstərdiyi ölkələrdə geniş tədbirlər keçirildi, məzarında bərpa işləri aparıldı. Bununla yanaşı, Rəsulzadə və Cümhuriyyət mövzusunda ziyalıların artan fəallığı, dövlətin bu fəaliyyətlərə dəstək verməsi Rəsulzadənin vəfatının 70-ci ildönümündə mühüm bir məsələni gündəmə gətirdi: Azərbaycanın ilk dövlət başçısının məzarının Bakıya gətirilməsi.

Bu barədə Globalinfo.az-a araşdırmaçı jurnalist Nicat İsmayılbəyli danışıb. O bildirib ki, dövlətin keçən il Rəsulzadəyə göstərdiyi yüksək diqqətdən ilhamlanaraq, bu il onun yeni heykəli hazırlanır və 28 may tarixinə qədər tamamlanacağı gözlənilir.

N.İsmayılbəyli qeyd edir ki, Azərbaycanda siyasi dairələrdə Rəsulzadəyə münasibət son 15 ildə əhəmiyyətli dərəcədə dəyişib:

“Əvvəllər Rəsulzadənin portreti sadəcə müəyyən müxalif qrupların əlində idi, hazırda isə bu portret Azərbaycanın intellektual elitasının simvoluna çevrilib. Bu dəyişikliyin memarları arasında Ramiz Abutalıbov, Şirməmməd Hüseynov və Solmaz Tövhidi Rüstəmova kimi ziyalıların rolu xüsusi vurğulanmalıdır.

Rəsulzadənin məzarının Bakıya gətirilməsi məsələsi artıq sadəcə bir istək deyil, ictimai tələbə çevrilib. Hər il 31 yanvar və 6 mart tarixlərində minlərlə insan Rəsulzadəni anır, lakin Bakıda bunun üçün xüsusi məkan yoxdur. Hazırda Rəsulzadəni anmaq üçün yalnız Novxanıda 1990-cı illərdə ucaldılmış heykəl mövcuddur. Ancaq bu məkan nə coğrafi mövqeyinə, nə də tarixi əhəmiyyətinə görə unikal bir anım yeri deyil.

Niyə Rəsulzadə öz məzarında, Bakıda, Fəxri Xiyabanda anılmasın? Bizə yoxdan bir dövlət, heçdən bir bayraq yaradan adama, bir məzarı çox görə bilmərik. Azərbaycanda bir çox şairin, yazıçının ev muzeyləri olduğu halda, nədən Rəsulzadənin də ev muzeyi olmasın? Bu suallar artıq Azərbaycan ziyalılarının gündəmindədir”.

Araşdırmaçı deyib ki, Rəsulzadə heç vaxt şəxsi rifahını ölkə mənfəətləri qədər düşünməyib:

“Varşavada iki od arasında qalanda, Ankarada 6 lirəyə çətin həyat şəraitində yaşadığı zamanlarda belə yalnız Azərbaycanın müstəqillini düşünüb və bu istiqamətdə fəaliyyət gostərib.

Şükür ki, bu gün Rəsulzadənin Azərbaycanla bağlı bir çox arzusu gerçəkləşib. Cümhuriyyətimizə xəyanət edənlər xidmət etdikləri SSRİ rejimi tərəfindən məhv edilib. Azərbaycanda istiqlalçı nəsil yetişib. Bakı əsarət zəncirlərini qırıb. Qarabağ işğaldan azad edilib, Azərbaycanın ərazi bütövlüyü təmin edilib.

Lakin Rəsulzadənin özü üçün arzuladığı və səsləndirdiyi bir vəsiyyət hələ də gerçəkləşdirilməyib. 1934-cü ildə Parisdə Əlimərdan bəy Topçubaşovun dəfn mərasimində dediyi sözlər əslində Rəsulzadənin öz vəsiyyəti idi:

“Çox çəkməz, məmləkət qurtular; və o zaman mütəşəkkir millət ilk parlamentinin rəisini, istiqlal davasının vəkilini xatırlar, gələr, səni oğlunla bərabər buradan alar, arzu etdiyin Vətən torpağına götürər və xatirəni əbədiləşdirər…”

Bu gün Rəsulzadənin xəyal etdiyi məmləkət qurtulub, mütəşəkkir bir millət yaranıb və istiqlal davası ətrafında yeni nəsil yetişib. Amma nə həzindir ki, Rəsulzadənin özü ilə bağlı vəsiyyəti hələ də gerçəkləşməyib.

Türkiyə üçün böyük bir sima olan Ənvər Paşanın məzarı 74 il sonra vətəninə gətirildi. Ümid edilir ki, Rəsulzadənin məzarı Ankara soyuğunda daha 4 il əmanət qalmayacaq.

Bu məsələnin həlli Azərbaycan tarixinin, milli kimliyinin və istiqlal ideallarının təntənəsi olacaq. Rəsulzadənin vəsiyyəti həyata keçirilməlidir ki, o, ruhən Azərbaycanın müstəqilliyi üçün can qoyduğu torpaqlarda əbədi rahatlıq tapsın”.