Son zamanlar türk dövlətlərinin inteqrasiyası prosesi çərçivəsində müxtəlif sahələr üzrə əməkdaşlıq imkanları genişləndirilir. Türkdilli ölkələrin ortaq əlifbasının qəbulundan sonra, bu dəfə də süni intellektlə bağlı müzakirələrin təşkili diqqət çəkib. Belə ki, 9-10 oktyabr tarixlərində Qırğızıstanda türk dövlətlərinin süni intellekt üzrə ilk sammitinin keçirilməsi nəzərdə tutulur.

Paralel olaraq Rusiya mətbuatında türk ölkələri arasında inteqrasiya prosesinə münasibətdə yayımlanan materiallar müzakirlərə səbəb olub. Məqalələrdə türk xalqlarının qədim vətəninin Altay olduğu, gələcəkdə Rusiyaya ərazisi iddiası irəli sürülə biləcəyi vurğulanır.

Türk ölkələri arasında əlaqələrin gücləndirilməsi üçün başqa hansı sahələr üzrə əməkdaşlıq imkanları yaradıla bilər? Rusiya ilə bağlı iddiaların arxasında nə var?

Globalinfo.az-a danışan danışan Siyasi Texnologiyalar Mərkəzinin Prezidenti Vəli Əlibəyovun sözlərinə görə, türk dövlətlərinin inteqrasiya prosesi son dövrlərdə daha da sürətlənib:

“Ortaq əlifbanın qəbulu və süni intellekt sahəsində əməkdaşlıq bunun bir hissəsidir. Lakin gələcəkdə əlaqələri daha da möhkəmləndirmək üçün aşağıdakı sahələrdə əməkdaşlığa xüsusi diqqət yetirilməlidir:

Ticarət və iqtisadi

Türk dövlətləri arasında ticari əlaqələrin artırılması böyük potensiala malikdir. Ortaq ticarət bloku yaradılması, gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi və investisiya layihələrinin dəstəklənməsi iqtisadi əlaqələri dərinləşdirə bilər. Bu, xüsusilə enerji, nəqliyyat, logistika və kənd təsərrüfatı istiqamətlərində öz əksini tapmalıdır.

Müdafiə və təhlükəsizlik

Regiondakı geosiyasi vəziyyət nəzərə alınaraq, müdafiə sahəsində əməkdaşlıq türk dövlətlərinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün mühümdür. Məsələn, hərbi təlimlərin keçirilməsi, ortaq təhlükəsizlik siyasətinin hazırlanması, kəşfiyyat məlumatlarının paylaşılması və s. bu istiqamətdə xüsusi əhəmiyyətli və zəruri məsələlədir.


Vəli Əlibəyov

Təhsil və elm

Ortaq təhsil proqramlarının hazırlanması, universitetlərarası mübadilələr, təqaüd proqramlarının genişləndirilməsi və birgə tədqiqat institutlarının yaradılması türk gəncliyinin inteqrasiyasını təmin edəcək. Bu həmçinin elm sahəsində əməkdaşlığın inkişafına şərait yaradacaq.

Mədəniyyət və turizm

Türk xalqlarının ortaq mədəniyyətinə, eləcə də tarixinə əsaslanan tədbirlərin keçirilməsi və ortaq turizm marşrutlarının yaradılması milli kimlik anlayışını möhkəmləndirə bilər. Bu, həm də iqtisadi fayda təmin edərək, dövlətlərin bir-birinə daha da yaxınlaşmasına şərait yaradar.

Texnologiya və İnnovasiya

Süni intellektlə yanaşı, türk dövlətləri informasiya texnologiyaları, kibertəhlükəsizlik, startap ekosistemləri və innovasiyalar sahəsində əməkdaşlıq edə bilərlər. Ortaq texnoparkların yaradılması və birgə startap yarışlarının təşkili bu istiqamətdə irəliləyişlərə səbəb olacaq.

Ekspertin sözlərinə görə, Rusiya mediasında səsləndirilən fikirlər bir sıra geosiyasi və tarixi faktorlarla əlaqələndirilə bilər:

“Məsələn, türk dövlətlərinin birliyi, Rusiyanın Orta Asiya ölkələri üzərindəki gücünü azalda bilər. Moskva uzun illərdir bu regionu öz təsir dairəsində saxlayıb. Məqalələrdə türk xalqlarının qədim vətəninin Altay olduğunun vurğulanması və gələcəkdə Rusiyaya qarşı ərazi iddiası ehtimalı kimi nümayiş etdirilməsinin məqsədi var. Bununla rus ictimaiyyətində qorxu yaratmaq və türk ölkələri arasında inteqrasiyaya mane olmaq üçün gələcəkdə atıla biləcək addımlara əsas formalaşdırmağa çalışırlar. Ümumiyyətlə, türk dövlətlərinin inteqrasiyası həm iqtisadi, həm də geosiyasi baxımdan böyük potensial daşıyır. Rusiya mediasında səslənən iddialar isə bu prosesin yaratdığı dəyişikliklərin əks-sədası kimi qəbul edilə bilər”.