Dərman çobanyastığı latın d. Matricaria adlanan, mürəkkəbçiçəklilər fəsiləsinə aid bitkidir.
XVI əsrə qədər bu çiçəklər Roma ilə əlaqəli olaraq “Roman/Roma çiçəkləri” Anthemis romana, rus d. isə “пупавка римская” adlanırdı.
Parlaq sarı rəngli mərkəzi ilə günəşi, ağ ləçəkləri ilə günəşin şüalarını xatırladan Çobanyastığı çiçəyi rus d. “Romaşka” adlanır, lakin “ramaşka” kimi tələffüz edilir. “Ra” günəş, “maşka” isə kiçiltmə mənasında olub “balaca/kiçik” deməkdir. Çobanyastığının təsiri onun görkəminə və daxili mənası ilə uyğunluq təşkil edir. Belə ki, o günəş kimi orqanizmi oyanmağa məcbur edir, aktivləşdirir və eyni zamanda həzm prosesini, qanyaranmanı nizamlayır. Çobanyastığı orqanizmi günəş enerjisi ilə doldurur, mikroblara və yad bakteriyalara, müxtəlif infeksiyalara məhvedici təsir edir.
Dünya xalqlarnın folklor yaddaşında “Çobanyastığı nağılı” yaşayır:
“Biri var idi-biri yox idi, bir meşə feyası – pərisi var idi. Harada görünsəydi təbiət canlanardı, çiçəklənərdi. İnsanlara şəfa verdiyinə görə onun yanına yardım almağa xəstələr də gələrdi. Meşədə qoyunlarını otaran bir gənc çobanı görən pəri ondan xoşlanır. Ağacın başında sakitcə dayanıb, gizlincə çobanın necə tütək çalmasını dinləyən pəri bir gün qərara gəlir ki, çobanla görüşsün. Çobanla pəri hər gün görüşürlər, pəri ona təmənnasız olaraq bitkilərin şəfaverici xüsusiyyətlərini öyrədir. Ağacların və çiçəklərin, otların və daşların sirrini açır. Çoban insanları müalicə etməyə başlayır, amma pəri kimi təmənnasız deyil, pul qarşılığında. Çoban o qədər varlanır ki, artıq çobanlıq etmir. Pərinin onu gözlədiyi meşədəki talaya gəlmir və ya çox az-az gəlməyə başlayır. Nəhayət pərini unudur. Pəri isə ağacın başında öz sevgilisini gözləməyə davam edir, acı göz yaşları axıdır. Pəri ağladıqca daha da kiçilməyə, balacalaşmağa başlayır və günlərin birində tamamilə yox olur. Amma pərinin göz yaşlarının düşdüyü yerlərdə “ramaşka/ çobanyastığı” bitir. Qollarını günəşə tərəf uzadan çiçəklər göz yaşları kimi ləçəklərini tökür və sanki sevir-sevmir deyə sorğulayır. Göz yaşlarından yaranan çiçəklər insanların acılarını hiss edir və təmiz ürəklə ona yanaşanlara yardım edir.
Çoban isə zaman-zaman axıdılan göz yaşları ilə pərinin ona verdiyi gücü itirməyə başlayır. Və elə bir gün gəlir ki, müvəffəqiyyət, həm də insanlar onu tərk edir. Nəhayət, pərini xatırlayan çoban pəri ilə görüşdüyü yerə gəlir və orada yalnız “romaşka” çiçəklərini görür. O nə qədər pərini səsləsə də ətrafında sükut və başlarını ona çevirmiş Romaşka çiçəklərindən başqa heç nə görmür. Çoban yenidən öz sürülərinə dönür. O zamandan bu günə qədər çobanyastığı çiçəkləri sevgililərin öz hisslərini araşdırmalarına yardım edir:
Sevir-sevmir, Gələcək-gəlməyəcək, Köksünəmi sıxacaq,
Ya başqasın tapacaq!
Ən maraqlısı isə odur ki, rus dilində “romaşka”, daha qədimdə “пупавка римская”/“Roman/Roma çiçəkləri” Anthemis romana; türk dilində papatya adlanan çiçək; Azərbaycan dilində çobanyastığı adlanır və bitkinin bu cür adlan-ması yuxarıda göstərilən əfsanə ilə daha çox uyğunluq təşkil edir. Azərbaycanda sevgililərin çobanyastığı, türklərdə də papatya falları vardır.



Müəllif: Firəngiz Rüstəmova
"TƏBABƏT VƏ MİFOLOGİYA: GÖRÜNƏN VƏ GÖRÜNMƏYƏN ƏLAQƏLƏR" kitabından