Ətraf mühit insanın sağlamlığına təsiri


İnsan sağlamlığına ətraf mühitin, havanın, səs-küyün, iç-diyimiz suyun təsiri az deyil.
ÜST ekspertlərinə görə havanın atmosferinin, suyun və torpağın insan orqanizminə təsiri 38-44 %-dir. Havanın texno-gen çirklənməsi isə 43-45 % hallarda sağlamlığın pisləşməsinə səbəb olur. Artıq “Ekoloji təbabət” termini də yaranmışdır. Amma “Ekoloji təbabət” terminindən əvvəl Qərbi Avropada və ABŞ-da “Kliniki Ekologiya/Clinical ecology” termini, eyni zamanda “mühit xəstəliyi və mühit sağlamlığı” ifadələri də var idi. Su, hava və torpaq çirkləndikdə - neyro, nefro, hepato, pulmonotoksin, mutagen, kanserogen, infeksion xəstəlik törədicisi, qida-pestisid, endokrin sistemin effektoru, patogen və şərti patogen mikroorqanizmlər yaranır.
Ona görə də havanın, suyun və torpağın, yaşayış yerinin kimyəvi və bioloji olaraq antropogen təbiətdə ərzaq məhsulla-rının çirklənməsi də xəstəliklərin yaranmasında etioloji faktor hesab edilir.
Təbiəti qorumaq isə yalnız hansısa təşkilatların deyil, məhz biz insanların üzərinə düşür. İnsan öz həyatını yüngülləşdirmək, qazanc əldə etmək üçün müxtəlif ixtiralar edir, yeniliklər yaradır. Lakin bu yeniliklər bir çox hallarda ekoloji tarazlığı pozmuş olur. Bu səhvlərin nəticələri isə sa-ğalmaz xəstəliklərə, ekoloji natəmizliyə gətirib çıxarır.
Bu gün artıq “Endoekologiya” deyilən bir termin möv-cuddur. Endoekologiya yunan sözüdür, mənası: endos-daxili, Folk və ya xalq təbabəti ekos isə ev deməkdir. Yəni- insanın daxili mühiti haqqında elm.
Endoekologiya — tamamilə yeni bir elmdir. Amma bu gün ekoloji krizis səbəbindən demək olar ki, endoloji bir krizis yaranmışdır. Endoekologiya termini və elmi varsa, təbii ki, bir “Sağlamlığın endoekologiyası” da vardır.
“Sağlamlığın endoekologiyası” haqqında İ.P.Neumıva-kin yazır ki, bu mövzu hazırda çox aktualdır və demək olar ekoloji tarazlıq praktik olaraq istər hava, su, torpaq, istərsə də ərzaq səviyyəsində pozulmuşdur. Heyif ki, heç kim insanın daxilinin endoekoloji vəziyyətinin mühitinə diqqət yetirmir. Hansı ki, onun istənilən həyati təzahürləri endoekoloji mühit ilə sıx bağlıdır.
Hər bir insan ekoloji mədəniyyətə sahib olmalı və gələ-cək nəsillərə yaşanmalı bir dünya qoyub getməlidir!

Müəllif: Firəngiz Rüstəmova
"FOLK VƏ YA XALQ TƏBABƏTİ" kitabından