Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyi ötən ay Ermənistanla sülh sazişinə dair bütün bəndlərin razılaşdırıldığını rəsmi şəkildə açıqladı. Bənzər bəyanat İrəvandan da gəldi, lakin ardınca Ermənistan ordusu mövqelərimizi atəşə tutub, təxribatlara cəhd etdi.

Bu gün isə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev ölkəmizdə səfərdə olan almaniyalı həmkarı ilə görüşü zamanı sülh müqaviləsi mətninin tam razılaşdırıldığını təsdiqlədi və 17 paraqrafdan ibarət olduğunu qeyd etdi.

Hazırda sülh danışıqları nə yerdədir? Sülh sazişi ilə bağlı danışıqların yekunlaşdırılması, artıq ümumi prosesin başa çatdığı mənasına gəlirmi? Sərhəddə atəşkəsin pozulması nə vəd edir?

Globalinfo.az-a danışan analitik Aqşin Kərimov deyib ki, Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh sazişi üzrə temp, nəhayət, layihə səviyyəsində yekun razılığın əldə edilməsi ilə nəticələndi:

“Lakin Ermənistanın konstitusiya dəyişikliyi etməməsi və ərazi subyektlərinə dair Azərbaycanla olan mübahisələr davamlı və uzunmüddətli razılaşmanın qarşısında maneə kimi dayanır.

Yəni sülhə dair əhəmiyyətli irəliləyişlər hərbi eskalasiyaya alternativ olaraq alqışlanır və bunlar Azərbaycanın diplomatik-siyasi zəfərləri hesabına əldə edilib. Ancaq təfərrüatlarda problematik məsələlər qalmaqdadır.

Həmin təfərrüatlar, məncə, daha çox üç istiqamətin daxilində yerləşib, onlardan ikisini – konstitusiya dəyişikliyi və sərhədlərin müəyyənləşdirilməsinə dair mübahisələri qeyd etdim.

Qalan məsələlər də açıq mənbələrdə vurğulanır ki, bura Avropa İttifaqının monitorinq missiyasının Ermənistandan çıxarılması və beynəlxalq iddialardan geri çəkilmək daxildir.

Buna baxmayaraq sülh mətnindən ayrı tutulan, lakin sülh üçün vacib olan iki mühüm komponent proseslərə təsir dinamikasını qoruyub saxlayır. Bu, Zəngəzur dəhlizinin açılması və Qərbi azərbaycanlıların geri qayıdışı ilə əlaqədar çoxbəndli təfərrüatlarla əlaqəlidir”.

Analitik hesab edir ki, Azərbaycan üçün iki variant var:

“Ya Ermənistan dövləti Qərbi azərbaycanlıların geri dönüşündən sonra onların təhlükəsizliyinə zəmanət verir, ya da həmin qarantiyanı Bakı ilə Ankaranın strateji müttəfiqliyi təmin edir.

İkinci variant Bakı üçün daha məqbul ssenari kimi səslənə bilər, çünki İrəvanın azərbaycanlı icması üçün zəmanətinin etibarlılığı yoxdur. İcma və onun üzərindən qurulan dövlət siyasəti, təkcə regionun demoqrafiyasını dəyişdirmir, həm də bölgədə geosiyasi tendensiyalara təsir edir. Bu cəhətdən Azərbaycanın “Qərbi Azərbaycan icması” çox böyük əhəmiyyətə malikdir və rəsmi Bakının regional siyasətində fərqli dönüş nöqtəsi təqdim edir.

Digər tərəfdən, Qərbi azərbaycanlıların qayıdışı daha çox Zəngəzur dəhlizinin açılması ilə düz mütənasiblik təşkil edir. Yəni dəhlizin açılması Qərbi azərbaycanlıların geri dönüşünə maneə yaradan qapını aralayır.

Sərhəddəki silahlı təxribatlar daha çox Azərbaycanın böyüyən planına qarşı qurulmuş tələdir və həmin provokasiyaların müəlliflərinin kimliyinə baxmaq da lazımdır”.

A.Kərimovun sözlərinə görə, iki razılaşdırılmamış maddə üzrə razılığın əldə edilməsi saziş layihəsinin mətninə möhür vurdu:

“Həmin iki maddə sərhəddə hər hansı üçüncü tərəfin iştirakının olmaması və beynəlxalq məhkəmələrdən qarşılıqlı iddiaların geri götürülməsi ilə bağlıdır.

Görünən odur ki, Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan təhlükəsizlik qüvvələri ilə məsləhətləşmələrdən sonra, “hazırkı məzmun Ermənistan üçün məqbul olan kompromis variantı sayıla bilər”, – deyib.

Bundan sonra sərhəddə Ermənistanın təxribatlarının intensivləşməsi üç məsələni aktuallaşdırır:

– Ya Paşinyan ordunun Azərbaycan mövqelərinə qarşı resurslarını və döyüş potensialını test edir,

– Ya ordu daxilində Paşinyanın əmr və təlimatlarına məhəl qoymayan qüvvələr qalmaqdadır,

– Ya Aİ missiyası sərhəddə qalıcılığını təmin etmək üçün müxtəlif cür təxribat üsulları hazırlayıb erməniləri silahlı insidentlərə şirnikləndirir”.

Ekspert bildirib ki, Aİ missiyasının qorxduğu ABŞ Prezidenti Donald Trampın Avroatlantik məkanla bağlı izlədiyi fərqli kursdur:

“Ehtimal ki, Tramp Aİ missiyasının Cənubi Qafqazdakı iştirakına laqeyd yanaşır və bu, Fransanın bölgə siyasətinə mənfi təsirlər göstərir. Paris isə qalıcılıq üçün regionda hərbi eskalasiyaya ehtiyac duymaqla Aİ missiyasını təlimatlandırır.

Digər yandan, hadisələr ABŞ-ın İrana təzyiqlərinin artması, Vaşinqtonla Moskva arasında müzakirələrin irəliləməsi fonunda baş verir.

Paşinyanın sülh mətninin razılaşdırılmasından dərhal sonra Rusiya, Fransa və İran prezidentləri ilə telefon danışığı Ermənistanın ABŞ tərəfindən irəliyə sürülən yeni siyasətə verdiyi reaksiya idi. Buna görə də, sərhəddə toqquşmalar kənar oyunçuların hər birinin marağında ola bilər, lakin İrəvanın manevr etmək üçün sahəsi yoxdur”.